Toekomst voor de democratie? (5/5)

In deze statementserie hebben we gekeken naar innovatieve vormen van democratie. Het initiatief van Code Oranje werd gewogen en onvoldoende bevonden. Het initiatief van GeenPeil heeft het ook zonder onze steun moeten doen. Verder is er nagedacht over de mogelijkheden en onmogelijkheden van afsplitsers. In dit statement bekijken we de wortels van de discussie en kijken we vooruit: heeft de Nederlandse democratie toekomst?

 

Krakende democratie

SGP-jongeren is bezorgd over de staat van onze democratie. De democratie in Nederland vertoont zorgelijke tendensen. Tendensen die kunnen wijzen op een crisis van de democratie. Deze beweging is weliswaar al langer aan de orde, maar lijkt wel steeds verder te groeien.

 

Aan de ene kant zien we toenemend populisme. Niet argumenten, maar oneliners zijn leidend geworden. Populisme groeit niet alleen kwantitatief, zoals GroenLinks enorm groeide na het aantreden van Jesse Klaver. Ook kwalitatief neemt het populisme steeds grotere vormen aan: foto’s van een wereldleider met bebloede handen worden door volksvertegenwoordigers onbekommerd rondgetwitterd. Aan de andere kant staat een grote groep politici en bestuurders die de andere kant op kijken. Het contact met de burger zijn ze al jaren kwijt. "We moeten het beter uitleggen," wordt er nog gemompeld.

 

Kern van het probleem

Voor SGP-jongeren is duidelijk wat de kern van het probleem is: de grote denkstromen zijn weggevallen. Mensen denken veel minder in ideologische lijnen en veel meer op korte termijn en in eigenbelang. Mensen zijn niet meer aan te spreken op hun diepste drijfveren. Kiezers maken geen keuze voor een samenhangend pakket aan doordachte maatregelen, maar selecteren een partij op basis van een voor hen belangrijk issue. Door de toenemende individualisering voelen mensen zich ook steeds minder verbonden aan een partij. Bij dit wegvallen van de grote ideologische stromingen en de individualisering komt nog dat de gemeenschappelijke normen en waarden uit onze christelijke cultuur niet meer worden gedeeld door grote delen van de Nederlandse bevolking. Dit geldt niet alleen allochtonen, maar ook de grote seculiere partijen die hun mond vol hebben van ‘onze cultuur’.

 

Gevolgen

De gevolgen van deze ontwikkelingen zijn enorm: iedereen roept maar wat, niet gehinderd enige vorm van kennis. Al deze meningen komen ongefilterd op sociale media terecht. Daar kan iedereen met een eenvoudige druk op de knop zelf de informatie bekijken die hem of haar goed uitkomt. Evenwichtige informatievoorziening en genuanceerde meningsvorming, cruciaal voor een goed functionerende democratie, lijken steeds meer een gepasseerd station. Een ander gevolg van de de-ideologisering is de toenemende focus op de korte termijn. Beleid wordt gebaseerd op incidenten en niet langer op een visie voor de langere termijn. Door het wegvallen van een samenhangende ideologie ontstaat een focus op deelonderwerpen. Hierdoor zien we iedere keer meer nieuwe partijen ontstaan en is het voor belangengroeperingen als Partij voor de Dieren en 50Plus mogelijk de Kamer te betreden.

 

Risico’s voor de democratie

Al met al vormen de beschreven ontwikkelingen een grote bedreiging voor de democratie. In het eerste statement van deze serie gingen we in op initiatieven van Code Oranje, in het tweede statement op de directe democratie van GeenPeil. Beide ontwikkelingen zijn terug te voeren op politici die zich focussen op deelonderwerpen en daar in 140 tekens dingen over roepen én op politici die doof zijn voor alle kritiek en geen feeling meer hebben met de praktijk. Beide groepen politici roepen op kortere of langere termijn frustratie op bij de gewone burger. Het gevaar is levensgroot aanwezig dat we afstevenen op een anarchie. Tenzij.

 

Toekomst democratie

Wat SGP-jongeren betreft is er maar één manier om de democratie op de lange termijn gezond te houden. Niet allerlei ongrondwettelijke maatregelen om afsplitsingen tegen te gaan, geen kiesdrempels, maar politici die het lef tonen terug te gaan naar hun diepste drijfveren. Politici moeten weer op een eerlijke manier politiek bedrijven, vanuit een weldoordachte en goed gefundeerde ideologie. Onvrede in de maatschappij moeten zij niet als bedreiging zien, maar als reële zorgen die meegenomen kunnen worden bij de evaluatie van ingezet beleid. Contact met inwoners is daarbij cruciaal. Uiteindelijk maken de politici hun beslissingen op basis van hun diepste motivaties, op basis van gedegen informatie en met de gesprekken met gewone burgers in het achterhoofd. Maar dat beleid moeten ze wel uitleggen. Verantwoording afleggen is niet lastig, maar onderdeel van de taak van volksvertegenwoordiger. Er moet ook altijd de bereidheid zijn terug te komen op verkeerd uitgevallen beleid.

 

Concretisering

Er is nog veel te winnen op dit terrein. Aan het eind van deze statementserie doen we twee concrete voorstellen om de democratie in bedrijf te houden. In de eerste plaats moet de publieke omroep zich meer gaan bezig houden met achtergronden en minder met de waan van de dag. De sessies bij Nieuwsuur waarin een lijsttrekker uitgebreid werd ondervraagd moet ook na de verkiezingen doorgang vinden. Onderzoek moet niet gaan over bonnetjes van vijftien jaar geleden, maar over actuele problemen in bijvoorbeeld de bankensector of de zorg. In de tweede plaats verdienen lagere overheden meer waardering en bekendheid. De vergoeding en faciliteiten van raadsleden kunnen beter. Er dient aandacht te zijn voor de kwaliteit van de lokale pers. Een goed lokaal bestuur mag geld kosten. Op termijn zal steeds meer regelgeving, uitvoering en ook belastingen neerkomen op de schouders van gemeentebesturen.

 

Conclusie

Tussen de klippen van elitair hautain en populistisch getoeter vare het schip van de weldoordachte en nuchtere politiek. Dan pas kan er ook echt gediscussieerd worden. Dan pas zal ook duidelijk worden dat het echte antwoord op alle politieke vragen ligt in het eenvoudige credo van Groen van Prinsterer: tegen de revolutie (of: tegen het populisme, of: tegen de elite) het Evangelie.

Geschreven door Frans Hazeleger

Frans Hazeleger is lid van de commissie Binnenlandse Zaken.. Meer artikelen van Frans Hazeleger:



Blog comments powered by Disqus