Digitale wereld of echte maatschappij?

Met ingang van het schooljaar 2013/2014 zijn in Nederland de eerste Steve Jobsscholen geopend, ook wel iPadscholen genoemd. Op een Steve Jobsschool wordt kinderen eigentijds onderwijs gegeven waarbij gebruik wordt gemaakt van de iPad. Eén van de initiatiefnemers van dit onderwijsconcept is opiniepeiler Maurice de Hond. Hij beoogt door deze wijze van onderwijs geven kinderen voor te bereiden op de toekomst: een digitale wereld, waarin afstanden verdwenen zijn en waarin alles dat je interesseert, weten of leren wilt, online te vinden is. Waar Steve Jobsscholen ervan overtuigd zijn een nieuwe, baanbrekende onderwijsvisie voor te staan die kinderen voorbereidt op een digitale wereld, plaatst SGP-jongeren kritische kanttekeningen bij dit onderwijsconcept. Werkt dit onderwijsconcept niet in toenemende mate individualisering in de hand? Wat zijn de gevolgen van veelvuldig iPadgebruik voor de hersenontwikkeling van kinderen? En wordt de rol van de vormende leerkracht binnen dit onderwijsconcept niet drastisch onderschat?

O4NT concept

Steve Jobsscholen zijn gestoeld op het onderwijsconcept Onderwijs voor een Nieuwe Tijd (04NT). Een school die werkzaam is volgens het O4NT concept kent geen klassen meer, maar ateliers. Deze ateliers zijn specifiek ingericht voor workshops en individuele instructie door vakspecialisten op het gebied van taal, rekenen, geschiedenis, wereld oriëntatie en creativiteit. De verplichte taal- en reken oefeningen voeren kinderen dagelijks uit op het centrale ´stilteplein´. Leerkrachten worden binnen het 04NT concept coaches genoemd. Ieder kind heeft een eigen coach.


Het O4NT concept steunt op vier uitganspunten. 1) Elk talent wordt gekend. Dit houdt in dat het onderwijs uitgaat van de talenten van de individuele leerling en erop gericht is om deze maximaal tot ontwikkeling te brengen. 2) De school heeft een fysieke en virtuele component. Het fysieke component betreft het schoolgebouw, wat 50 weken per jaar geopend is van 7:30 tot 18:30. Het virtuele component betreft de iPad, waarmee kinderen overal, 24 uur per dag verbinding kunnen leggen met de virtuele afdeling van de school en gebruik kunnen maken van de educatieve apps. 3) Vaardigheden van de 21e eeuw. Dit houdt in dat het onderwijs gericht is op het verwerven van vaardigheden als creativiteit, innovatief- en kritisch denken, problemen oplossen, communicatie, samenwerking en aanpassingsvermogen. 4) Leren in een community. Dit houdt in dat school en omgeving (ouders, bedrijven, instellingen en anderen) via een community met elkaar verbonden zijn. Ouders zijn actief partners in het onderwijsproces. 

Het O4NT concept kent positieve elementen als een hoge ouderbetrokkenheid, het gemakkelijk bijhouden van de voortgang van kinderen en het willen aansluiten bij de ontwikkeling van eigen talenten en kwaliteiten van ieder kind. Er kunnen echter kritische kanttekeningen geplaatst worden bij de wijze waarop deze doelstellingen in de praktijk gestalte krijgen. 

 

Online communiceren

Op Steve Jobsscholen werken leerlingen volledig individueel aan hun eigen ontwikkelingsplan. Hierbij hebben zij de keuze dit op school of thuis te doen. Door middel van online communicatietools en sociale media kunnen kinderen met elkaar samenwerken en communiceren over de leerstof. Deze wijze van communicatie weerhoudt kinderen van direct en persoonlijke contact. In plaats daarvan werken scholen op deze wijze mee aan een toenemende individualisering en vervreemding van de fysieke wereld. De sociaal-emotionele ontwikkeling kan daardoor schade lijden.


Daarnaast kent het onderwijsconcept 04NT kinderen veel vrijheden toe. Zo kunnen kinderen zelf bepalen of zij om 8:30 of 9:30 met de schooldag beginnen en stellen zij zelfstandig hun eigen dagprogramma samen. Men kan zich afvragen of het niet wat ver gaat dat een kind zelf kan bepalen wat het wel en niet wil leren. Uit diverse onderzoeken blijkt namelijk dat jonge kinderen nog niet in voldoende mate metacognitieve vaardigheden hebben ontwikkeld om hun eigen leerproces te monitoren, te structureren en bij te stellen. Aan de drie bekende opvoedpijlers, Rust, Reinheid en Regelmaat zou dan ook een vierde pijler kunnen worden toegevoegd: de R van Richting. Richting geven betekent dat een leerkracht leiding neemt en grenzen stelt. Dit heeft niets te maken met het misbruik maken van macht of autoriteit, maar is erop gericht kinderen persoonlijk en moreel te vormen om hen zo voor te bereiden op de ´echte´ maatschappij. Regels en grenzen bieden kinderen daarin houvast, duidelijkheid en daardoor ook veiligheid. Kinderen die zelfstandig hun  schoolcurriculum kunnen opstellen en zelf kunnen bepalen of zij op school of thuis met de iPad aan de slag gaan, is een stap te ver.

 

Hersenontwikkeling

Tot slot bestaat de vraag wat het effect is van veelvuldig computer gebruik op de hersenontwikkeling van kinderen. De Duitse arts, filosoof en psycholoog Manfred Spitzer toont aan dat kinderen dommer worden wanneer zij veelvuldig gebruik maken van computers en iPads. Hij spreekt van ´digitale dementie´ die al op jonge leeftijd zijn intrede kan doen. Hersenen van jonge kinderen moeten net als spieren getraind worden. Deze hersentraining vindt plaats door doorleefde ervaringen ten aanzien van bewegen, kijken, luisteren en converseren. Hersenen van jonge kinderen hebben tijd nodig om informatie te verwerken. Oefening in concentratie, rust en tijd zijn hiervoor onmisbare vereisten. Snel wisselende computerbeelden dragen hier niet aan bij. De computer oefent door het kijken naar een scherm vooral tweedimensionale ervaringen, terwijl jonge kinderen vooral behoefte hebben aan drie-dimensionele ervaringen: met het gehele lichaam iets beleven, waardoor het actieve leren tot stand komt.

 

Het O4NT onderwijsconcept kent dus verschillende positieve elementen. Naast een hoge ouderbetrokkenheid en het monitoren van de voortgang van kinderen, is ook de aansluiting bij de ontwikkeling van eigen talenten en kwaliteiten van ieder kind een goede intentie. Toch staat SGP-jongeren kritisch tegenover deze onderwijsvorm. SGP-jongeren is van mening dat de school een breed, sociaal kader moet bieden, waarin sociale deugden worden geoefend en gepraktiseerd en waar van elkaar geleerd wordt. Juist vandaag de dag in de geïndividualiseerde, onpersoonlijke samenleving, is de rol van de fysieke, vormende leerkracht van groot belang. De leerkracht dient leerlingen te ondersteunen en zowel persoonlijk als moreel te vormen. Hierbij kunnen ICT en media weliswaar als didactische hulpmiddelen worden ingezet, maar moet ervoor worden gewaakt dat dit niet een doel op zich wordt! SGP-jongeren pleit dan ook voor een vormende leerkracht, die kinderen door direct en persoonlijk contact toerust met een moreel kompas om hen zo wegwijs te maken in het oerwoud van de digitale middelen. Het uiteindelijke doel van onderwijs is toch persoonlijke en morele vorming van leerlingen, ter voorbereiding op participatie in de ´echte´ maatschappij, geen digitale wereld!

Bettine van Ooijen
Commissie Onderwijs

Geschreven door Systeembeheerder

.


Blog comments powered by Disqus